Laatst zag ik een kort filmpje van Naomi Fisher, een vooraanstaande klinisch psychologe uit de UK, waarin ze beeldschermtijd vergeleek met papiertijd¹. Dat zette me aan het denken, want haar argumenten waren opvallend steekhoudend. Ze zei:

“Stel je eens voor dat we papier zouden behandelen zoals we schermen behandelen. Dan zouden we zeggen: ‘oh, je hebt een uur gelezen en dertig minuten getekend – daarmee is je papiertijd voor vandaag op!’ ”

Alsof we zouden zeggen: “Vandaag niet meer lezen, origami doen, vliegtuigjes bouwen of tekeningen maken.” Fisher legde hiermee een belangrijk verband: papier wordt gebruikt voor talloze activiteiten — lezen, creëren, leren — precies zoals beeldschermen.

“Schermtijd kan bestaan uit sociaal contact, onderzoek doen, lezen, spelen, creëren en nog veel meer.”

En ze ging verder. Wat als we dezelfde logica toepassen op “verslaving”?

“We zouden ons zorgen maken dat ze verslaafd waren aan papier wanneer we hen ’s avonds laat onder de dekens zouden vinden, lezend in een boek met een zaklamp. En wanneer ze helemaal opgaan in schilderen zouden we hoofdschuddend naar hen kijken, bezorgd over alle andere dingen die ze daardoor zouden missen.”

Volgens Fisher is een beeldscherm uiteindelijk gewoon een stuk glas. Wat ertussen gebeurt — de inhoud — bepaalt de waarde of het risico. Alleen: informatie gaat sneller, internet is niet altijd betrouwbaar, en algoritmes houden aandacht vast. Maar dat los je niet op door het medium te verbieden. Net zomin als we papier zouden verbieden omdat er enge verhalen, complottheorieën of misleidende reclames op kunnen staan.

Waarom dan toch die angst?
Veel angst komt voort uit mediahypes en oude opvattingen die zich telkens opnieuw voordoen. De psycholoog Peter Gray (bekend om zijn analyse van morele paniek rondom jeugd en technologie) beschrijft dit uitgebreid in zijn artikelen²’³’⁴.

Gray laat zien dat claims als “telefoon = verslaving” of “gamers verliezen controle” vaak slecht onderbouwd zijn. Hij benadrukt dat “verslaving” te makkelijk wordt gebruikt en dat gedrag dat als problematisch wordt bestempeld vaak beter verklaard wordt door stress, coping, verveling, sociale isolatie of emotionele problemen — niet door het scherm op zichzelf.

Over ogen en beeldschermen: oude angst in nieuwe verpakking

Het idee dat schermen de ogen “kapot maken” komt elke generatie terug, maar dan over een nieuw medium:

• 19e eeuw: “Te veel lezen bederft de ogen van meisjes.”
• Jaren 50: “Televisie maakt kinderogen stuk.”
• Jaren 90: “Gameboys veroorzaken bijziendheid.”
• Nu: “Smartphones verpesten de ogen.”

Oogartsen en wetenschappers zijn hier duidelijk over, het gaat niet om het scherm, maar om langdurig dichtbij kijken — met welk medium dan ook.

Waarom lijkt het dan bij gebruik van schermen erger?

• telefoons worden dichterbij gehouden dan boeken
• apps nodigen uit tot focussen zonder pauzes
• schermen bieden minder natuurlijke rustmomenten

Het gebruik zelf leidt hooguit tot tijdelijke vermoeidheid, niet direct tot blijvende schade. Wel kan het net als bij gebruik van boeken en andere media, op de langere termijn leiden tot bijziendheid. De beste bescherming daartegen is regelmatig pauzes nemen en dagelijks naar buiten — ongeacht of je leest, tekent, gamet of huiswerk maakt. Ook hier gaat het over bewustwording van gezond gebruik en niet over onnodig beperkingen opleggen.

Ongevraagd advies werkt averechts, zeker bij tieners

Het geven van ongevraagd advies, zeker vanuit een ongegronde reden, werkt ook vaak averechts, met name bij pubers. Neurowetenschappers hebben aangetoond dat:

• pubers extra gevoelig zijn voor autonomie en respect
• ze sneller in de weerstand schieten bij controlerend taalgebruik
• hun motivatie verdwijnt om je op te volgen als ze het gevoel krijgen “dat ze gestuurd worden”

Van angst naar vertrouwen: zelfregulatie ontstaat in relatie

Jonge mensen leren gezonde media gewoonten niet door controle, maar door:

• vertrouwen
• gesprek
• reflectie
• rolmodellen om zich heen

Als volwassenen voortdurend zelf op hun telefoon zitten, leren kinderen vooral dát. Maar wanneer we in gesprek gaan over ons eigen gebruik in relatie tot hoe we ernaar kijken, welke valkuilen we herkennen en hoe wij zelf keuzes maken, kunnen we beter met hen in gesprek raken over hun eigen gebruik en hoe ze dat zelf zien. Zo ontwikkelen ze echte zelfregulatie.

Schermen als onderdeel van leren en leven

Naomi Fisher laat in meerdere artikelen en interviews zien dat schermen en games ook positieve functies hebben:

• verbinding met leeftijdsgenoten
• creativiteit
• emotionele regulatie
• flow-ervaringen

Onderzoek van Ben Draper aan het Macomber Center ⁵’, een democratische leergemeenschap, laat zien dat studenten die “op schermen zitten” in de praktijk vooral bezig zijn met leren, creëren, bouwen, samenwerken en ontdekken.

Tot slot: waardering in plaats van demonisering ⁶’

Naomi Fisher schrijft in haar artikel

“Wanneer we schermen demoniseren, riskeren we dat we de dingen demoniseren waar onze kinderen van houden. We kleineren hun keuzes. We geven hen de boodschap dat de dingen die zij belangrijk vinden niet de moeite waard zijn en dat ze niet te vertrouwen zijn in het maken van beslissingen. Wanneer we ons in plaats daarvan met hen verbinden, geven we de boodschap dat we geïnteresseerd zijn in de dingen waar zij van genieten. Ook als we zelf niets hebben met gamen, kunnen we wél geïnteresseerd zijn in onze jongeren en in wat hen tot leven brengt. We kunnen hun passie waarderen.”

Daar sluiten wij ons volledig bij aan. Bij ons op school zien we schermgebruik niet als passieve tijdvervulling, maar als onderdeel van leren, ontwerpen, communiceren en produceren.

Wat wij ervaren op onze school

Hanneke, een van onze stafleden, is een fervent gamer en heeft jaren in het reguliere onderwijs gewerkt. Zij speelt zelf graag allerlei spellen, zowel online als bordspellen. Studenten weten haar regelmatig te vinden als speelpartner. Ik vroeg haar wat zij zoal ervaart, en ze zei:

“Ik zie vooral dat jonge mensen hier sociaal bezig zijn, zowel in het spel als daaromheen. Ze spreken met elkaar binnen als buiten hun spel erover, maken afspraken, fantaseren en plannen. Ik zie ook dat ze hier niet continu op hun scherm zitten, ze laten met grote regelmaat hun scherm liggen en gaan dan fysiek spelen met elkaar, zowel buiten als binnen.“

Ze vervolgde hoe wat ze hier ziet in contrast staat met haar ervaring op regulier onderwijs:

“Op mijn vorige school zag ik wel wat anders, daar zag ik mensen die zich letterlijk verborgen achter hun scherm. Wat ik daar zag is niet te vergelijken met wat ik hier zie.”

Volgens haar is dat ook wat maakt dat veel mensen een hardnekkig verkeerd beeld hebben van schermgebruik van jongeren, maar als je jonge mensen zelfregie geeft gaan ze zich reguleren. Hier zien studenten het gamen niet als een doel, maar als een middel om met elkaar in contact te zijn. Ze vervolgde,

“Ik zie dat er eigenlijk geen verschil zit in of je met elkaar Dungeons en Dragons of Risk of samen muziek speelt, of dat je met elkaar in een game zit. Het gaat hier om met elkaar in contact te zijn, dat kan via gamen, dat kan door verstoppertje te spelen, dat kan door van alles.”

Ze gebruiken schermen hier niet in isolatie, ze doen dat in verbinding met anderen.

Onze kern

Op onze school geloven we niet in top-down controle van schermgebruik, maar in een voortdurende dialoog in een relatie van onderling vertrouwen. Niet begeleiden in de zin van sturen, maar praten over valkuilen, ervaringen en keuzes — en vooral: zelf het rolmodel zijn waarvan kinderen kunnen leren.

Christel Hartkamp-Bakker, – staflid
26-11-2025

1 “Paper time” https://naomifisher.co.uk/blog/paper-time
2 “The Importance of Critical Analyses of ‘Screen Time’ Research”
3 https://petergray.substack.com/p/45-the-importance-of-critical-analyses
4  “Six Reasons Why the Terms ‘Addiction’ and ‘Disorder’ Do Not Apply to Normal Internet Use”https://petergray.substack.com/p/64-six-reasons-why-the-terms-addiction
5  Social Media and Mental Health in a Self-directed Education Community https://macombercenter.org/blog/2024/10/4/social-media-and-mental-health-in-a-self-directed-education-community
6 “When we demonise screens, we risk demonising the things our children love” (https://www.image.ie/self/parenthood/when-we-demonise-screens-we-risk-demonising-the-things-our-children-love-510199)

Terug naar het overzicht